Właściwości bawełny

Bawełna błyskawicznie wchłania wilgoć, a dzięki pustemu wnętrzu włókna równie szybko oddaje ją do otoczenia. Standardowy wynik sorpcji na poziomie 8,5% według normy ISO oznacza, że tkanina nie robi się nieprzyjemnie mokra ani lepka nawet przy intensywnym poceniu. To dlatego bawełniane koszulki i pościel pozostają komfortowe nawet w upalne dni.

Czysta celuloza bawełny jest jednym z najbezpieczniejszych materiałów w bezpośrednim kontakcie ze skórą i rzadko wywołuje reakcje uczuleniowe. Wynik 95 na 100 czyni ją materiałem pierwszego wyboru dla bielizny, pościeli dziecięcej oraz ubrań dla osób z atopowym zapaleniem skóry. Ewentualne podrażnienia powodują zwykle nie samo włókno, lecz dodatki: barwniki, formaldehyd w tkaninach niegniotących lub pozostałości pestycydów.

Przy właściwej pielęgnacji bawełniana tkanina wytrzymuje od 200 do 300 cykli prania, zanim widoczne staną się oznaki zużycia. To wynik stosunkowo wysokiej wytrzymałości mechanicznej włókna celulozowego, choć ustępuje ono włóknom syntetycznym pod względem odporności na rozciąganie. W praktyce oznacza to, że dobrze utrzymane bawełniane ubranie może służyć latami regularnego użytkowania.

Pojedyncze włókno bawełny osiąga wytrzymałość rzędu 28 do 40 cN/tex, a w kontakcie z wodą jego wartość rośnie nawet o 18 do 25%. To jedna z niewielu cech, w których bawełna zyskuje na sile w stanie mokrym zamiast tracić, co tłumaczy, dlaczego dobrze znosi częste i intensywne pranie. Ta właściwość sprawia też, że tkanina rzadko rwie się podczas normalnego prania w pralce.

Niska odporność na gniecenie to najbardziej charakterystyczna słabość bawełny, wynikająca z budowy łańcuchów celulozowych, które łatwo się odkształcają pod naciskiem. Wynik zaledwie 25 na 100 oznacza, że tkanina wymaga regularnego prasowania, jeśli zależy nam na gładkim wyglądzie. Rozwiązaniem częściowym jest merceryzacja włókna lub dodatek elastanu do składu tkaniny.

Dobór temperatury prania zależy przede wszystkim od koloru tkaniny. Kolorowe ubrania najlepiej prać w 30 do 40 stopni, aby chronić barwniki przed blaknięciem, natomiast białą bawełnę można prać nawet w 60 stopniach bez ryzyka uszkodzenia włókna. Wyższa temperatura skuteczniej usuwa bakterie i zabrudzenia, ale przyspiesza też naturalne zużycie tkaniny.

Bawełna znosi stosunkowo wysokie temperatury prasowania, w zakresie od 150 do 200 stopni, co odróżnia ją od delikatniejszych włókien syntetycznych. Najlepsze efekty daje prasowanie z parą, gdy tkanina jest jeszcze lekko wilgotna. Zbyt niska temperatura nie wygładzi włókna, a rozgrzane do właściwego poziomu żelazko poradzi sobie nawet z mocno pogniecioną koszulą.

Pierwsze pranie odpowiada za większość skurczu bawełnianej tkaniny, ponieważ uwalnia naprężenia powstałe podczas produkcji włókna. W zależności od temperatury skurcz wynosi od 2 do 4% przy 30 stopniach, aż po 5 do 8% przy praniu w 60 stopniach i więcej. Proces jest nieodwracalny, dlatego nowe ubrania warto wyprać osobno i w niższej temperaturze niż docelowa, chyba że etykieta wskazuje tkaninę sanforyzowaną.

Jako czysto roślinne włókno celulozowe bawełna rozkłada się w glebie w zaledwie 1 do 5 miesięcy, co daje jej maksymalny wynik biodegradowalności. Dla porównania, poliester na ten sam proces potrzebuje ponad dwustu lat. Dzięki temu zużyte bawełniane ubrania czy ścierki można bez obaw kompostować lub oddać do naturalnego rozkładu, zamiast wyrzucać je na dekady na wysypisko.