Jak powstaje bawełna

Bawełna należy do roślin wyjątkowo wymagających pod względem ochrony przed szkodnikami. Historycznie największym zagrożeniem dla upraw w Stanach Zjednoczonych był ryjkowiec bawełnowiec (Anthonomus grandis), który na początku XX wieku zniszczył znaczną część plantacji na południu kraju i wymusił zmianę praktyk rolniczych w całym regionie. Współcześnie najpoważniejszym szkodnikiem pozostaje stonka bawełniana, zwalczana insektycydami lub, coraz częściej, odmianami genetycznie zmodyfikowanymi (Bt cotton) produkującymi własne białko owadobójcze.

Nawadnianie upraw bawełny bywa przedmiotem kontrowersji ekologicznych. Klasycznym przykładem jest wysychanie Jeziora Aralskiego w Azji Środkowej, spowodowane w dużej mierze odprowadzaniem wód rzek Amu-darii i Syr-darii na potrzeby nawadniania plantacji w Uzbekistanie i Kazachstanie od lat 60. XX wieku. Zjawisko to pozostaje jednym z najczęściej przywoływanych przykładów wpływu przemysłu bawełnianego na środowisko naturalne.

Współcześnie stosuje się dwa główne typy odziarniarek. Odziarniarki piłowe, z rzędami metalowych zębatych tarcz wyrywających włókno z nasion, są szybsze i stosowane przy krótkowłóknistej bawełnie typu Upland. Odziarniarki walcowe, delikatniejsze, ściskające włókno między obracającym się walcem a nieruchomym nożem, stosuje się przy długowłóknistych odmianach, takich jak Pima czy Egipska, gdzie zbyt agresywne oddzielanie mogłoby uszkodzić i skrócić cenne, długie włókna.

Z jednego kilograma surowej bawełny z nasionami uzyskuje się około 330 gramów czystego włókna. Reszta to głównie nasiona, które nie są odpadem: tłoczy się z nich olej bawełniany wykorzystywany w przemyśle spożywczym i kosmetycznym, a pozostałości po tłoczeniu trafiają na paszę dla bydła. Łuski nasion bywają też stosowane jako nawóz organiczny lub materiał do produkcji papieru.

Najpopularniejszą metodą pozostaje przędzenie obrączkowe, uznawane za dające najwyższą jakość i wytrzymałość przędzy, choć jest stosunkowo wolne. Szybszą i tańszą alternatywą jest przędzenie rotorowe, stosowane głównie do grubszych przędz wykorzystywanych w tkaninach codziennego użytku, takich jak dżinsy czy pościel budżetowa.

Grubość przędzy określa numer metryczny (Nm): im wyższa liczba, tym cieńsza nitka. Przędza Nm 40 to typowy standard koszulowy, podczas gdy przędze powyżej Nm 100 wykorzystuje się do najbardziej luksusowych, jedwabiście gładkich tkanin pościelowych. Producenci premiowych koszul chwalą się często numerem przędzy w gotowej tkaninie, na przykład oznaczeniem "2/120", czyli dwiema skręconymi razem nitkami o numerze 120.

Merceryzacja, opracowana przez Johna Mercera w połowie XIX wieku, polega na krótkotrwałym zanurzeniu tkaniny w stężonym roztworze wodorotlenku sodu pod naprężeniem. Proces ten zmienia przekrój włókna z płaskiego na bardziej okrągły, dzięki czemu tkanina zyskuje trwały połysk, lepiej chłonie barwniki i staje się nieco mocniejsza. Kolejne etapy to bielenie chemiczne, usuwające naturalny kremowy odcień włókna, oraz barwienie lub drukowanie wzoru.

Sanforyzacja, opatentowana przez Sanforda Cluetta w 1930 roku, to kontrolowane, mechaniczne skurczenie tkaniny przed szyciem, dzięki czemu gotowy produkt kurczy się już tylko nieznacznie podczas pierwszych prań domowych. Osobną grupą wykończeń są tkaniny niegniotące, utrwalane żywicami na bazie formaldehydu, które usztywniają strukturę włókna i ograniczają jego naturalną skłonność do mięcia, kosztem potencjalnego ryzyka alergicznego u osób wrażliwych na formaldehyd.