Gorące ŻelazkoPoradniki
Materiałoznawstwo

Kaszmir

Kompendium wiedzy o tkaninie, właściwości, rodzaje, pielęgnacja i pranie

Autorka: Małgorzata MałeckaOpublikowano 6 min czytania
Kaszmir

Czym jest kaszmir i skąd się bierze

Koza kaszmirska, wyczesywanie zamiast strzyżenia i dlaczego surowiec jest tak drogi

Koza kaszmirska z gęstym podszerstkiem podczas wiosennego wyczesywania puchu
Kozy kaszmirskie hoduje się głównie w Mongolii i Chinach, a puch wyczesuje się tylko raz w roku, wiosną

Kaszmir to włókno naturalne, które pochodzi z podszerstka, czyli miękkiego puchu rosnącego pod grubszą sierścią kozy kaszmirskiej (Capra hircus laniger). Zwierzęta te hoduje się przede wszystkim w Mongolii i w chińskim regionie Wewnętrznej Mongolii. Mniejsze populacje występują też w Iranie i Afganistanie, a od lat 80. XX wieku także w Nowej Zelandii. Nazwa handlowa włókna pochodzi od doliny Kaszmiru w Indiach i Pakistanie. To właśnie tam już od XIV-XV wieku rozwinięto rzemiosło tkania szali z tego surowca.

Kluczowa różnica względem zwykłej wełny owczej zaczyna się już na etapie pozyskania. Kaszmiru nie strzyże się jak całego runa. Puch wyczesuje się ręcznie lub grzebieniem wiosną, w okresie linienia zwierzęcia (marzec-kwiecień). Można go też strzyc, a następnie oddzielić od grubszego włosia ochronnego w procesie zwanym dehairingiem. Ten sam, coroczny rytm biologiczny kozy tłumaczy, dlaczego kaszmiru nie da się produkować masowo z dnia na dzień.

Jedna koza kaszmirska daje rocznie średnio zaledwie 150 do 200 gramów czystego, oczyszczonego puchu. Dla porównania owca merynos w tym samym czasie daje 3 do 5 kilogramów wełny. To kilkanaście do dwudziestu kilku razy więcej surowca z jednego zwierzęcia. To właśnie ta dysproporcja, a nie marketing, jest głównym powodem, dla którego kaszmir należy do najdroższych włókien naturalnych na rynku.

Parametry fizyczne włókna kaszmirowego

Średnica włókna

14-19 mikronów (µm), standard rynkowy zwykle 15-16 µm

Długość włókna

25-45 mm, dla porównania wełna merynosowa 60-150 mm

Higroskopijność

do 30-35% suchej masy włókna bez uczucia wilgoci na skórze

Zawartość keratyny

ok. 80-85% białka w strukturze włókna

Izolacyjność termiczna

wg danych branżowych wyraźnie wyższa niż wełna owcza przy tej samej grubości, cytowane wartości wahają się od ok. 3 do 8 razy

Normy pomiaru jakości

chińska GB/T 21030 (analizator OFDA) oraz międzynarodowa ISO 137:2015 (mikroskopia projekcyjna)

Rodzaje kaszmiru: pochodzenie, gramatura i grubość włókna

Mongolski, chiński i pashmina z doliny Kaszmiru: czym różnią się dzianiny 1-ply i 4-ply

Kiedy czytasz metkę swetra albo szala, warto rozdzielić dwie zupełnie niezależne osie klasyfikacji. Pierwsza to pochodzenie geograficzne kozy, czyli region, w którym zwierzę było hodowane i gdzie wyczesano jego puch. Druga to konstrukcja przędzy i dzianiny, czyli sposób, w jaki włókno zostało uprzędzone, skręcone i utkane lub zrobione na drutach. Sweter może być jednocześnie kaszmirem mongolskim i dzianiną 2-ply: to dwie różne informacje, nie warianty tej samej cechy.

Certyfikacja pochodzenia i czystości włókna opiera się głównie na mikroskopii DNA oraz analizie łusek kutykuli. Ta metoda pozwala odróżnić kaszmir od włosia jaka, wielbłąda czy angory królika. Nie istnieje jedna, powszechna norma globalna w tym zakresie. Rynek posługuje się standardami branżowymi, z których najbardziej rozpoznawalny jest amerykański CCMI (The Cashmere and Camel Hair Manufacturers Institute).

Kaszmir według pochodzenia

Motek surowego kaszmiru mongolskiego w naturalnym, kremowym kolorze
Surowszy klimat Gobi daje grubsze, bardziej odporne włókno
Wysoka trwałość

Kaszmir mongolski

Region Gobi, Mongolia zewnętrzna

Grubość włókna16-18 µm
Cena względnaŚrednia-wysoka

Surowy klimat regionu Gobi sprawia, że kozy wytwarzają grubszy, bardziej odporny podszerstek niż ich krewniaczki z cieplejszych regionów. Kaszmir mongolski uchodzi za jeden z najbardziej trwałych mechanicznie, co czyni go dobrym wyborem do swetrów noszonych na co dzień, a nie tylko od święta.

Przędza z kaszmiru chińskiego na krosnach w zakładzie tekstylnym
Chiny odpowiadają za większość globalnej produkcji kaszmiru
70-80% światowej podaży

Kaszmir chiński

Wewnętrzna Mongolia, Alashan, Ningxia

Grubość włókna15-17 µm
Cena względnaŚrednia

Regiony Alashan i Ningxia w Wewnętrznej Mongolii odpowiadają łącznie za ok. 70-80% globalnej podaży kaszmiru. To największy wolumen na rynku, dlatego znajdziesz go w produktach z bardzo szerokiego przedziału cenowego, od masowych po ekskluzywne kolekcje domów mody.

Motek kaszmiru z regionu Iranu i Afganistanu w naturalnym kolorze
Włókno z tego regionu częściej trafia do mieszanek z innymi surowcami

Kaszmir irański i afgański

Mniejsza kontrola jakości surowca

Grubość włóknaNiższa jakość, mniej jednolita
Cena względnaNiska-średnia

Kaszmir z Iranu i Afganistanu ma zwykle niższą, mniej jednolitą jakość włókna i częściej trafia na rynek w formie mieszanek z innymi surowcami, zamiast jako czysty produkt 100%. To nie oznacza, że jest bezwartościowy, ale przy zakupie warto zwrócić większą uwagę na metkę składu.

Ręcznie tkany szal pashmina z doliny Kaszmiru na drewnianym krośnie
Tradycja ręcznego tkania pashminy sięga XIV-XV wieku
Historycznie najdrobniejsze włókno

Pashmina z doliny Kaszmiru

Indie i Pakistan, ręczne tkanie

Grubość włókna12-16 µm
Cena względnaBardzo wysoka

Prawdziwa pashmina to najdrobniejsze historycznie włókno kaszmirowe, tkane ręcznie w dolinie Kaszmiru. Warto ją odróżnić od shahtoosh, czyli nielegalnego materiału pozyskiwanego z antylopy tybetańskiej, który mimo podobnej nazwy nie jest kaszmirem kozim i którego handel jest zakazany na mocy konwencji o ochronie zagrożonych gatunków.

Stado kóz kaszmirskich na pastwisku w Nowej Zelandii
Hodowla kóz kaszmirskich w Nowej Zelandii i Australii to zjawisko z lat 80. XX wieku

Kaszmir nowozelandzki i australijski

Nowsza, kontrolowana hodowla

Grubość włóknaporównywalna z mongolskim i chińskim
Cena względnaWysoka

Hodowla kóz kaszmirskich w Nowej Zelandii i Australii to stosunkowo nowe zjawisko, wprowadzone w latach 80. XX wieku. Wolumen produkcji jest znacznie mniejszy niż w Azji, ale kontrola jakości surowca bywa bardziej rygorystyczna, co przekłada się na wyższą, choć wciąż niszową, cenę.

Grubość włókna i sposób przędzenia

Poza miejscem pochodzenia liczy się jeszcze jedna rzecz: sposób, w jaki włókno zostało uprzędzone i utkane albo zrobione na drutach. To właśnie ta druga oś klasyfikacji decyduje o tym, czy sweter będzie lekki jak piórko, czy solidny i odporny na wieloletnie noszenie.

Kaszmir według konstrukcji przędzy

Cienka, jednoniciowa dzianina kaszmirowa typu 1-ply
Jednoniciowa przędza daje najlżejszą, ale najmniej trwałą dzianinę

Kaszmir 1-ply

Przędza jednoniciowa

Gramaturaponiżej 200 g/m²
TrwałośćNiższa

1-ply to pojedyncza, nieskręcana nić. Daje najlżejszą i najbardziej delikatną w dotyku dzianinę, ale też najmniej odporną na tarcie i rozciąganie. Typowa dla lekkich swetrów na cieplejsze dni i eleganckich szali, nie do codziennego, intensywnego noszenia.

Gruba dzianina kaszmirowa uzyskana ze skręconych nici typu 4-ply
Skręcenie kilku nici razem zwiększa gramaturę i odporność mechaniczną
Najczęstszy wybór do swetrów

Kaszmir 2-ply i 4-ply

Skręcane nici, wyższa trwałość

Gramatura2-ply: 200-280 g/m², 4-ply: 350-450 g/m²
TrwałośćWyższa

Skręcenie dwóch lub czterech nici razem daje cięższą, wyraźnie bardziej odporną na tarcie dzianinę. To najczęstszy wybór do swetrów przeznaczonych na regularne, codzienne noszenie: 4-ply sprawdzi się w chłodniejszym klimacie i przy intensywnym użytkowaniu.

Gładka, zwarta tkanina kaszmirowa czesankowa typowa dla płaszczy
Technika czesankowa daje gładszą powierzchnię niż zgrzebna

Kaszmir czesankowy (worsted)

Gładka, zwarta powierzchnia

FakturaGładka, zwarta
Typowe zastosowanieGarnitury, płaszcze

W procesie czesankowym włókna są dodatkowo prostowane i wyrównywane przed przędzeniem, co daje gładszą, bardziej zwartą powierzchnię tkaniny. Ta technika dominuje w tkanych, nie dzianych, wyrobach kaszmirowych: garniturach, płaszczach i marynarkach.

Puchata, objętościowa dzianina kaszmirowa typu zgrzebnego
Technika zgrzebna zachowuje naturalną puszystość włókna

Kaszmir zgrzebny (woolen spun)

Puchata, objętościowa faktura

FakturaPuchata, objętościowa
Typowe zastosowanieSwetry, szale

Przy przędzeniu zgrzebnym włókna nie są tak dokładnie wyrównywane, dzięki czemu przędza zachowuje więcej naturalnej puszystości i powietrza między włóknami. To technika typowa dla klasycznych swetrów kaszmirowych, znanych z miękkiego, objętościowego wyglądu.

Lśniąca dzianina z mieszanki kaszmiru i jedwabiu
Domieszka jedwabiu dodaje połysku i lekkiej sztywności

Kaszmir z domieszką jedwabiu

Zwykle proporcja 70/30 lub 85/15

PołyskWysoki
SztywnośćPodwyższona względem czystego kaszmiru

Dodatek jedwabiu, zazwyczaj w proporcji 70% kaszmiru do 30% jedwabiu albo 85 do 15, nadaje tkaninie delikatny połysk i nieco większą sztywność konstrukcyjną. Efekt bywa ceniony w bardziej eleganckich, wieczorowych fasonach.

Mieszanka kaszmiru i wełny merynosowej w formie przędzy
Domieszka wełny obniża koszt i podnosi odporność mechaniczną

Kaszmir z domieszką wełny merynosowej

Najczęściej 30-70% kaszmiru

CenaNiższa niż czysty kaszmir
TrwałośćPodwyższona względem czystego kaszmiru

Mieszanka z wełną merynosową, zwykle w proporcji od 30 do 70% udziału kaszmiru, to kompromis cenowy: obniża koszt produktu i podnosi jego odporność mechaniczną kosztem części miękkości i luksusowego charakteru czystego kaszmiru.

Klasy jakości kaszmiru: od czego zależy cena i trwałość

Grade A, B, C, mikrony włókna i próg premium marek luksusowych

Na rynku kaszmiru funkcjonują równolegle dwa różne systemy oceny jakości, co bywa źródłem konfuzji. Pierwszy to chińska klasyfikacja przemysłowa grade A, B i C, w której grade A oznacza włókno o średnicy poniżej 15 mikronów. Drugi to marketingowy próg stosowany przez pojedyncze marki luksusowe, na przykład Loro Piana, które za „premium” uznają włókno poniżej 14,5 mikrona.

Te dwa progi nie są ze sobą sprzeczne, tylko funkcjonują niezależnie. Jeden to norma branżowa dla surowca, drugi to wewnętrzny standard konkretnej marki. Nie istnieje jedna, globalna, prawnie wiążąca definicja słowa „premium” w odniesieniu do kaszmiru. Dlatego czytając opis produktu, warto pytać o konkretne mikrony, nie tylko o samo słowo.

Miękkość w dotyku

Wysoka przy włóknie poniżej 15 µm

Im cieńsze włókno, tym bardziej luksusowa w dotyku dzianina. Kaszmir grade A, poniżej 15 mikronów, i włókna z progu marek premium poniżej 14,5 mikrona, dają wyraźnie inne odczucie na skórze niż grubsze warianty 17-18 mikronów.

Odporność mechaniczna i trwałość

Niższa przy cieńszym włóknie

Ten sam czynnik, który daje miękkość, obniża odporność na tarcie: cieńsze włókno jest mechanicznie słabsze. To odwrotny trade-off niż w przypadku miękkości, dlatego np. płaszcze wełniano-kaszmirowe łączą trwałość wełny z miękkością kaszmiru, zamiast polegać wyłącznie na czystym, bardzo cienkim włóknie.

Przy kolejnym zakupie zwracaj uwagę przede wszystkim na dwie rzeczy z metki: skład (100% kaszmir czy blend z akrylem lub wełną) oraz gramaturę dzianiny (2-ply to zwykle 200-280 g/m², 4-ply 350-450 g/m²). Te dwie liczby mówią więcej o realnej jakości i trwałości produktu niż samo marketingowe słowo „grade”, które nie jest jednolicie regulowane.

Kaszmir wymaga innego traktowania niż zwykła wełna owcza, mimo że oba włókna to keratyna zwierzęca. Ma cieńsze włókno (14 do 19 µm wobec 17 do 24 µm u merynosa), delikatniejsze łuski kutykuli i znacznie mniej lanoliny. Stąd większa miękkość i cieplejszy chwyt, ale też większa podatność na pilling i konieczność łagodniejszego, chłodniejszego prania.

Cieńsze włókno rzadziej przekracza próg drapania skóry (ok. 30 µm), dlatego kaszmir bywa dobrze tolerowany nawet przez osoby deklarujące „alergię na wełnę”. Pełne porównanie wełny, kaszmiru, akrylu i polaru znajdziesz w osobnym poradniku, podlinkowanym w sekcji powiązanych poradników poniżej.

Każdy aspekt pielęgnacji kaszmiru omawiamy osobno, w krótkich, praktycznych poradnikach. Dzięki temu szybciej trafisz do konkretnej odpowiedzi, zamiast przewijać jeden długi tekst. Poniżej znajdziesz całą serię:

  • Jak rozpoznać prawdziwy kaszmir
  • Jak prać kaszmir
  • Suszenie i prasowanie kaszmiru
  • Pilling kaszmiru
  • Kaszmir a mole i przechowywanie
  • Kaszmirowy sweter się skurczył
  • Kiedy oddać kaszmir do pralni
Pranie swetrów od 40 zł

Teoria już jest. Praktyka bywa mniej wyrozumiała.

Jeśli wolisz nie ryzykować przy ulubionej rzeczy, oddaj ją specjalistom z pralni Gorące Żelazko w Lublinie.

Teraz pokazujemy: Pranie swetrów

O autorce

Małgorzata Małecka

Właścicielka pralni Gorące Żelazko

Małgorzata Małecka prowadzi pralnię Gorące Żelazko w Lublinie. Razem z zespołem dba o to, aby ubrania, obuwie i tkaniny klientów wracały czyste i w jak najlepszym stanie.