Denaturat i alkohol izopropylowy w usuwaniu plam
Kiedy rozpuszczalnik z apteczki bezpiecznie usuwa plamę, a kiedy zniszczą tkaninę zamiast ją czyszczać.
Pisak, marker, plama żywicy i pierwszy odruch to sięgnąć po denaturat albo spirytus izopropylowy z apteczki. Zaraz obok pojawia się druga myśl: a jeśli tkanina się odbarwi albo włókno usztywni tam, gdzie alkohol dotknął materiału.
Błąd przy odplamianiu alkoholem bywa nieodwracalny w kilka sekund, inaczej niż przy praniu w pralce. Poniżej: kiedy metoda jest bezpieczna, jak ją przetestować i gdzie kończy się jej sensowne zastosowanie.
Denaturat czy izopropylowy
Denaturat to etanol (CAS 64-17-5) celowo skażony, najczęściej benzoesanem denatonium, by nie nadawał się do spożycia. Handlowo ma zwykle 90-95% etanolu, resztę stanowią woda i skażalniki.
Alkohol izopropylowy, czyli 2-propanol (CAS 67-63-0), to zupełnie inny związek. Kupisz go jako 70% (dezynfekcja) albo 99-100% (technika). Do odplamiania liczy się tylko wersja stężona: izopropanol 99% albo denaturat 90-95%. Roztwór 70% jest rozcieńczony pod kątem działania biobójczego, nie czyszczącego, więc na tłuszczu radzi sobie wyraźnie słabiej.
Etanol (denaturat)
Izopropanol 99%
Temperatura zapłonu izopropanolu to około 12°C, etanolu około 13°C w tyglu zamkniętym. Obie substancje są wysoce łatwopalne już w temperaturze pokojowej. Nie używaj ich w pobliżu otwartego ognia, włączonego żelazka parowego ani pracującej suszarki. Pracuj w wentylowanym pomieszczeniu: opary izopropanolu (H336) mogą wywoływać zawroty głowy.
Zanim alkohol dotknie widocznej plamy, zawsze przetestuj go na niewidocznym fragmencie: szwie, zakładce albo wewnętrznej stronie mankietu.
Metoda działania to punktowe tamponowanie, nigdy moczenie. To ono, nie sam alkohol, decyduje o tym, czy zostanie obwódka.
- 1
Test na niewidocznym fragmencie
Nałóż kroplę alkoholu na wacik, przyłóż do niewidocznego fragmentu tkaniny na 30-60 sekund i sprawdź kolor oraz fakturę.
- 2
Przygotuj czystą szmatkę
Jeśli test wypadł bez zmian, zwilż alkoholem czystą białą szmatkę. Nie lej rozpuszczalnika bezpośrednio na tkaninę.
- 3
Tamponuj od brzegu do środka
Pracuj od brzegu plamy do jej środka, zmieniając czystą część szmatki co kilka ruchów, żeby nie rozetrzeć barwnika dalej.
- 4
Plamy żywiczne najpierw schłodź
Przy smole albo gumie do żucia najpierw schłodź plamę kostką lodu, dopiero potem tamponuj alkoholem.
- 5
Wypierz ubranie normalnie
Po zniknięciu plamy wypierz ubranie w pralce, żeby usunąć resztki rozpuszczalnika i zapach.
Ta procedura sprawdza się w większości przypadków, ale kilka błędów wraca w pytaniach czytelników najczęściej. Poniżej zestawienie, co warto powtarzać, a czego lepiej unikać przy pracy z alkoholem na tkaninie.
Rób
- Testuj zawsze na niewidocznym fragmencie przed użyciem na plamie
- Tamponuj punktowo, pracuj przy otwartym oknie
- Przechowuj butelkę szczelnie zamkniętą, poza zasięgiem dzieci
- Przy plamie żywicznej najpierw schłodź ją kostką lodu
Nie rób
- Nie nakładaj alkoholu na plamę białkową (krew, mleko) po praniu w gorącej wodzie: to utrwala plamę
- Nie mieszaj alkoholu z produktami chlorowymi w jednym cyklu czyszczenia
- Nie mocz tkaniny długo zamiast tamponować punktowo
Gdy rozpuszczalnik domowy może zniszczyć
Rób
- Bawełna i len: bezpieczne przy krótkim kontakcie, przy tkaninach barwionych zrób test na szwie
- Poliester: zwykle bezpieczny, uwaga na tanie nadruki
- Wełna: tylko przy bardzo krótkim, kontrolowanym kontakcie, alkohol wysusza włókno
- Elastan: ostrożnie, częsty kontakt może usztywnić lub odebrać elastyczność
Nie rób
- Jedwab: wysokie ryzyko trwałego odbarwienia, zawsze wymaga testu, a przy wątpliwościach lepiej go pominąć
- Octan celulozy (acetat) i triacetat: alkohol jest dla tych włókien rozpuszczalnikiem, rozpuszcza je lub odkształca
Sygnały, że dalej nie warto eksperymentować: pogłębiająca się obwódka, matowienie, usztywnienie tkaniny albo zapach, który nie znika po praniu.
Pralnia chemiczna ma dedykowane stacje odplamiające z preparatami dobranymi do typu plamy i włókna, z kontrolą czasu działania i neutralizacją po zabiegu. Tego nie odtworzy jedna butelka alkoholu w domu. Sam proces prania na sucho opiera się na innych rozpuszczalnikach: alkohol nawet w pralni pełni rolę wstępnego, punktowego zabiegu.
Teoria już jest. Praktyka bywa mniej wyrozumiała.
Jeśli wolisz nie ryzykować przy ulubionej rzeczy, oddaj ją specjalistom z pralni Gorące Żelazko w Lublinie.
Najczęstsze pytania
Tak, na barwniki rozpuszczalnikowe (długopis, marker), żywice i częściowo tłuszcze. Nie poradzi sobie z pigmentami mineralnymi ani skrobią.
Przy krótkim, punktowym kontakcie na bawełnie czy poliestrze po wcześniejszym teście, zwykle nie. Wysokie ryzyko dotyczy jedwabiu oraz tkanin acetatowych.
Tak. Pranie usuwa resztki rozpuszczalnika i zapach, które sam alkohol zostawia na tkaninie.
99-100%. Wersja 70% jest rozcieńczona pod kątem dezynfekcji, nie odplamiania, i na tłuszczu działa wyraźnie słabiej.
O autorce
Małgorzata Małecka
Właścicielka pralni Gorące Żelazko
Małgorzata Małecka prowadzi pralnię Gorące Żelazko w Lublinie. Razem z zespołem dba o to, aby ubrania, obuwie i tkaniny klientów wracały czyste i w jak najlepszym stanie.
