Bambus
Wiskoza, greenwashing i pielęgnacja tkanin bambusowych
Czym jest tkanina bambusowa
wiskoza, lyocell i naturalne włókno bambusowe: trzy różne materiały pod jedną nazwą
Surowcem wyjściowym dla niemal wszystkich tkanin bambusowych jest jeden gatunek: Phyllostachys edulis, znany jako bambus Moso. Uprawia się go na masową skalę głównie w Chinach. To gigantyczna trawa, nie drzewo, choć jej łodygi bywają twardsze niż niejedno drewno liściaste.
Sam fakt, że tkanina pochodzi z bambusa, mówi zaskakująco mało o tym, jaki produkt trafi finalnie na Twoją półkę. O charakterze włókna decyduje wyłącznie sposób, w jaki fabryka przetworzy łodygi: czy rozpuści celulozę w agresywnych chemikaliach, czy rozłoży ją delikatniejszym rozpuszczalnikiem, czy w ogóle zrezygnuje z rozpuszczania na rzecz mechanicznego rozczesywania włókien.
Poniżej trzy warianty, które kryją się pod jedną etykietą „bambus”. Sprawdź, jaki mają udział w rynku i czym naprawdę są w dotyku.
Trzy tkaniny, jedna roślina
Wiskoza bambusowa (rayon)
Proces wiskozowy: NaOH + dwusiarczek węgla (CS₂)
Struktura chemicznie identyczna z wiskozą z drewna eukaliptusa czy świerka.
To wariant, który kupujesz w 19 na 20 przypadków, gdy metka mówi "bambus". Celulozę z łodyg rozpuszcza się w wodorotlenku sodu i dwusiarczku węgla, a następnie przędzie przez kwaśną kąpiel koagulacyjną. Efekt chemiczny jest identyczny jak przy zwykłej wiskozie drzewnej, niezależnie od tego, co sugeruje nazwa handlowa.
Lyocell bambusowy
Rozpuszczalnik NMMO, obieg zamknięty
Droższy w produkcji, dlatego rzadko trafia do odzieży masowej.
Celuloza rozpuszcza się w tlenku N-metylomorfoliny zamiast w CS₂, a instalacja odzyskuje niemal cały rozpuszczalnik z powrotem do obiegu. To realnie czystszy proces, ale wyższy koszt produkcji ogranicza go do droższych kolekcji i marek premium.
Bambusowe włókno mechaniczne
Nazywane też "bambusowym lnem"
Jedyny wariant, który faktycznie zasługuje na miano "naturalnego włókna bambusowego".
Łodygi zgniata się i rozczesuje mechanicznie, a enzymy pomagają oddzielić włókna bez rozpuszczania celulozy. To jedyny z trzech wariantów, który jest prawdziwym włóknem naturalnym o strukturze zbliżonej do lnu, ale koszt produkcji sprawia, że rzadko go spotkasz poza droższymi tkaninami rzemieślniczymi.
Kluczowy fakt techniczny tłumaczy większość dalszej części tego artykułu. Po zakończeniu procesu wiskozowego struktura krystaliczna powstałej celulozy, tzw. celulozy II, jest identyczna niezależnie od surowca. Bez znaczenia, czy to był bambus, eukaliptus czy sosna. Żadna analiza chemiczna ani mikroskopowa nie odróżni gotowego włókna wiskozowego z bambusa od wiskozy z innego drewna.
To rodzi oczywiste pytanie, na które odpowiada kolejna sekcja. Skoro proces chemiczny jest ten sam, a produkt końcowy nieodróżnialny, na czym właściwie ma polegać przewaga ekologiczna bambusa nad zwykłą wiskozą drzewną?
Właściwości bambusu w praktyce
oddychalność, chłonność i miękkość kontra niska wytrzymałość na mokro
Odkładając na bok spory o ekologię, wiskoza bambusowa ma realne, mierzalne właściwości użytkowe. Część z nich rzeczywiście wyjaśnia, dlaczego ta tkanina bywa przyjemna w dotyku i chłodna latem.
Chłonność wilgoci (regain) na poziomie 11 do 13% jest wyraźnie wyższa niż w przypadku bawełny (7 do 8,5%) czy lnu (około 7%). To właśnie ta różnica stoi za charakterystycznym wrażeniem chłodu i miękkości przy kontakcie ze skórą. Gęstość liniowa włókna, rzędu 1,3 do 1,6 den, oznacza cienkie, gładkie nitki, bez szorstkich zakończeń typowych dla wełny.
Parametry fizykochemiczne włókna
11-13%
1,8-2,2 g/den
do 40-50%
Niska do średniej
3-8%
ok. 175-190°C, nie topi się jak termoplastyk
Uczciwy bilans wygląda tak: po stronie zysków masz oddychalność, chłonność, miękkość i gładką powierzchnię włókna, wyraźnie mniej drapiącą niż wełna. Po stronie strat jedna wada waży wyjątkowo ciężko: utrata wytrzymałości na mokro rzędu 40 do 50%.
To oznacza, że mokra tkanina bambusowa jest wyjątkowo podatna na rozciąganie i odkształcenie mechaniczne, znacznie bardziej niż mokra bawełna czy len. Właśnie dlatego pranie bambusa wymaga zupełnie innego reżimu ostrożności niż zwykłej koszulki bawełnianej, o czym szczegółowo w kolejnej sekcji.
85 / 100
Wysoka chłonność wilgoci sprawia, że bambus czuje się przyjemnie chłodny i suchy w gorące dni, wyraźnie lepiej niż bawełna w tym samym gramażu.
30 / 100
To najsłabszy punkt włókna bambusowego. Spadek wytrzymałości o 40 do 50% na mokro uzasadnia cały rygor prania opisany w dalszej części artykułu.
80 / 100
Gładka powierzchnia włókna bez szorstkich zakończeń tłumaczy, dlaczego wiskoza bambusowa bywa polecana jako alternatywa dla wełny przy wrażliwej skórze.
W praktyce bambus najczęściej wypada podobnie do wiskozy: jest miękki i chłodzący, ale delikatny na mokro i wymaga ostrożnego prania. Latem bywa przyjemniejszy od bawełny, ustępuje jednak lnowi pod względem trwałości, a modalowi pod względem stabilności wymiarowej. Osobne poradniki o pościeli z modalu, lnie i bawełnie pomogą porównać te tkaniny przy konkretnym zakupie, a znajdziesz je w sekcji powiązanych poradników.
Każdy aspekt bambusa opisujemy osobno, w krótkich poradnikach, żebyś szybciej trafił do konkretnej odpowiedzi zamiast przewijać jeden długi tekst. Poniżej cała seria:
- Czy bambus jest ekologiczny
- Czy bambus jest antybakteryjny
- Jak prać bambus
- Suszenie i prasowanie bambusa
- Problemy z bambusem
- Bambus w produktach
Teoria już jest. Praktyka bywa mniej wyrozumiała.
Jeśli wolisz nie ryzykować przy ulubionej rzeczy, oddaj ją specjalistom z pralni Gorące Żelazko w Lublinie.
O autorce
Małgorzata Małecka
Właścicielka pralni Gorące Żelazko
Małgorzata Małecka prowadzi pralnię Gorące Żelazko w Lublinie. Razem z zespołem dba o to, aby ubrania, obuwie i tkaniny klientów wracały czyste i w jak najlepszym stanie.
